Қоршаған ортаны қорғау және тұрақты даму әлемдік маңызды мәселелердің бірі болып табылады. Қазақстан да жасыл экономикаға көшу бағытында белсенді қадамдар жасауда. Бұл мақалада елдегі экологиялық бастамалар, жаңартылатын энергия көздерінің дамуы және табиғатты қорғау жөніндегі жұмыстар қарастырылады.
Жасыл экономика дегеніміз не?
Жасыл экономика - бұл қоршаған ортаға зиян келтірмейтін және табиғи ресурстарды тиімді пайдаланатын экономикалық даму моделі. Ол үш негізгі принципке негізделген:
- Тұрақты даму - қазіргі буынның қажеттіліктерін келешек ұрпақтың мүдделеріне зиян келтірмей қанағаттандыру
- Ресурстарды үнемдеу - энергия, су және басқа ресурстарды тиімді пайдалану
- Қалдықтарды азайту - өндіріс пен тұтынудағы қалдықтарды қайта өңдеу және қайта пайдалану
Қазақстандағы экологиялық жағдай
Қазақстан ауыр өндіріс елі ретінде экологиялық мәселелерге тап болып отыр. Негізгі проблемалар:
- Ауаның ластануы - өнеркәсіптік қалалардағы эмиссиялар деңгейі жоғары
- Су ресурстарының тапшылығы - климат өзгерісі мен тиімсіз пайдаланудың салдары
- Топырақтың деградациясы - шөлейттену және тозаң дауылдарының көбеюі
- Қалдықтардың жиналуы - қалдықтарды қайта өңдеу жүйесінің дамымауы
Бірақ соңғы жылдары үкімет бұл проблемаларды шешу үшін белсенді шаралар қабылдап жатыр.
Жаңартылатын энергия көздері
Қазақстан жаңартылатын энергия көздерін дамытуға ерекше назар аударуда. Елдің жел, күн және су энергиясын пайдалануға зор әлеуеті бар.
Қазіргі жағдай:
2024 жылы Қазақстанда 150-ден астам жаңартылатын энергия көздерінің станциялары жұмыс істейді. Олардың жалпы қуаты 3000 МВт-тан асады. Үкімет 2030 жылға қарай жаңартылатын энергия үлесін 15%-ға жеткізуді жоспарлап отыр.
Ірі жобалар:
- Сарбас жел электр станциясы (Жамбыл облысы) - 300 МВт
- Бурное күн электр станциясы (Жамбыл облысы) - 100 МВт
- Қордай жел паркі (Жамбыл облысы) - 300 МВт
- Ақмола облысындағы күн электр станциялары - жиынтығында 200 МВт
Астанадағы "Жасыл қала" жобасы
Астана қаласы "Жасыл қала" тұжырымдамасын іске асыруда. Жоба бірнеше бағытты қамтиды:
1. Көгалдандыру: Қаланы көгалдандыру жоспары бойынша 2025 жылға қарай 2 миллионнан астам ағаш отырғызылады. Бұл ауаны тазартуға және микроклиматты жақсартуға көмектеседі.
2. Экологиялық таза көлік: Қала электробустар мен гибридті автобустарды сатып алуда. 2030 жылға қарай қоғамдық көліктің 50%-ы экологиялық таза болуы жоспарланып отыр.
3. Қалдықтарды қайта өңдеу: Астанада қалдықтарды сұрыптау мен қайта өңдеу жүйесі енгізілуде. Әр аула қоқыс жәшіктерін бөлек орнату жоспарланып отыр.
4. Энергия тиімділігі: Ескі ғимараттарды жылу оқшаулау, жаңа ғимараттарда энергия үнемдейтін технологияларды қолдану.
Органикалық егіншілік
Қазақстанда органикалық егіншілік дамып келеді. Органикалық өнімдерге деген сұраныс өсуде, бұл фермерлерді химиялық заттарды қолданбай егін өсіруге ынталандырады.
2024 жылы елде 500-ден астам органикалық сертификатталған шаруашылық жұмыс істейді. Олардың жалпы алаңы 300 мың гектардан асады. Негізгі өнімдер:
- Бидай және басқа да астық дақылдары
- Көкөністер мен жемістер
- Ет және сүт өнімдері
- Бал және бал өнімдері
Экотуризм
Қазақстанның табиғаты экотуризмді дамытуға зор мүмкіндік береді. Елде ұлттық парктер, қорықтар және табиғи ескерткіштер көп. Экотуризм дамыту арқылы табиғатты қорғауға және жергілікті халықтың табысын арттыруға болады.
Танымал экотуризм орындары:
- Көлсай көлдері (Алматы облысы)
- Боровое (Көкшетау, Ақмола облысы)
- Шарын шатқалы (Алматы облысы)
- Алтын-Эмел ұлттық паркі (Алматы облысы)
- Маркакөл қорығы (Шығыс Қазақстан облысы)
Халықаралық ынтымақтастық
Қазақстан экологиялық мәселелер бойынша белсенді халықаралық ынтымақтастық жүргізуде. Ел Париж келісіміне қол қойып, парниктік газдар эмиссиясын азайту міндеттемесін алды.
Сондай-ақ, Қазақстан "Жасыл экономикаға көшу тұжырымдамасын" қабылдады. Бұл құжат 2050 жылға дейінгі кезеңге арналған және елдің экологиялық дамуының негізгі бағыттарын белгілейді.
Азаматтардың рөлі
Жасыл экономикаға көшу тек үкіметтің ғана міндеті емес. Әр азамат та үлес қоса алады:
- Энергияны үнемдеу - электр құралдарын дұрыс пайдалану
- Суды үнемдеу - ағып тұрған кранды жөндеу, жуынған кезде суды үнемдеу
- Қалдықтарды сұрыптау - пластик, қағаз, металл бөлек жинау
- Экологиялық таза көлікті пайдалану - велосипед, электросамокат, қоғамдық көлік
- Ағаш отырғызу - көгалдандыру акцияларына қатысу
Қорытынды
Жасыл экономикаға көшу - бұл ұзақ және күрделі процесс. Бірақ Қазақстан бұл бағытта табысты қадамдар жасауда. Жаңартылатын энергияны дамыту, қалаларды көгалдандыру, қалдықтарды қайта өңдеу жүйесін құру - мұның барлығы елдің экологиялық жағдайын жақсартуға ықпал етеді.
Маңыздысы - үкімет, бизнес және қоғам біріге отырып, экологиялық мәселелерді шешу үшін жұмыс жасауы керек. Тек осылай біз болашақ ұрпаққа таза әрі қауіпсіз қоршаған орта қалдыра аламыз.
Бұл мақала туралы
Автор: Сауле Нұрғалиева, қоғам бөлімі журналисті
Жарияланған: 16 қараша, 2025
Мақаламен бөлісіңіз: